Een seculier mens kan een gelovige niet begrijpen. Dat is geen verwijt. Het gereedschap ontbreekt.

Voor wie niet gelooft is geloof een mening. Iets wat bij iemand hoort, zoals een politieke voorkeur of een smaak in muziek. Je kunt het respecteren of raar vinden, maar het blijft iets van die persoon. Voor wie wel gelooft is het geen mening. Het is hoe de wereld werkelijk in elkaar zit. Daar loopt elk gesprek stuk, en meer uitleg helpt niet. De een heeft het over wat er in iemands hoofd gebeurt. De ander over wat er buiten dat hoofd waar is.

Wout Weghorst zei na de gewonnen wedstrijd in Azerbeidzjan dat hij hulp van boven had gevoeld. Er was bliksem geweest voor de aftrap. Tim Hofman noemde het volslagen krankzinnig en sprak van betrekkingswaan. Een week later nam hij een deel van zijn woorden terug. Te hard gekozen, zei hij, maar inhoudelijk bleef hij erbij. Daar gaat het om. De excuses gingen over de toon. Het oordeel bleef staan. Wie de bliksem leest als een teken, is niet goed bij zinnen. Veel meer heeft de seculiere taal niet in huis voor zo’n opmerking. Bijgeloof, of iets wat rammelt in het hoofd. Het klinkt nog bezorgd ook. Alleen streept het precies weg wat de man bedoelde.

Donny Roelvink bekeerde zich tot de islam na een zwaar auto-ongeluk en de diagnose teelbalkanker. De beelden uit de moskee gingen de wereld over. In Nederland begon vrijwel meteen het geluid dat je kon zien aankomen. Een bevlieging. Aandacht zoeken. Een nieuwe look. Later kwam hij zwaar onder vuur te liggen om wat hij zei over vrouwen en over Pride, maar ook daarvoor werd zijn bekering vooral gelezen als een carrièrezet. Zelf zegt hij dat er in Nederland een scheef beeld van de islam bestaat. Je hoeft het daar niet mee eens te zijn. Maar hier ligt iemand in een ziekenhuisbed en komt er met een antwoord uit. Dat antwoord mag je afwijzen. Het wegzetten als een fase is geen afwijzing. Het is niet willen horen wat er gezegd wordt.

In Vlaanderen raakte Hadija Amajoud haar baan kwijt. Ze gaf sinds 2022 les in het buitengewoon onderwijs in Assenede. Oost-Vlaanderen verbood dit schooljaar zichtbare religieuze tekens op de provinciale scholen. Zij weigerde haar hoofddoek af te doen en is de eerste leerkracht in Vlaanderen die daarvoor wordt ontslagen. Het Vlaams Mensenrechteninstituut noemde het discriminatie en intimidatie. Haar vakbond gaat in beroep. Zelf zei ze: we leren leerlingen dat ze zichzelf mogen zijn, maar ik mag niet mezelf zijn.

Het aanbod dat ze kreeg zegt meer dan het verbod. Ze mocht islamitische godsdienst gaan geven, want daar mocht de hoofddoek wel. Netter kan een oplossing niet lijken. Geloof is dan een vak, een uur op het rooster, een hokje waarin je jezelf mag zijn. Ze antwoordde dat ze niet tot haar geloof gereduceerd wil worden. Voor haar is het geen hokje. Het is de grond waar ze op staat terwijl ze wiskunde uitlegt. Het verbod gaat ervan uit dat een overtuiging iets is wat je bij de deur ophangt, zoals een jas. Ze wees dat compromis niet af. Ze herkende zichzelf er niet in.

Drie keer dezelfde beweging, in drie werelden die verder niets met elkaar te maken hebben. Het geloof wordt eerst omgezet in iets wat de seculier wel kent, en daarna in die taal beoordeeld. Waan bij de voetballer. Imago bij de BN’er. Een lap stof bij de juf. Het vertalen gaat altijd één kant op, want het is de taal van de redactie, van het reglement, van het provinciebestuur.

Begrip is dus te veel gevraagd. Dat gaat niet lukken en het hoeft ook niet. Wat wel kan zijn afspraken waar geen begrip voor nodig is. Regels die niemand dwingen zichzelf eerst te vertalen voordat hij voor een klas mag staan. Kritiek op geloof mag hard zijn, zo hard als je wilt. Maar een land dat alleen plaats heeft voor wie zich laat vertalen, is zelf minder neutraal dan het denkt.