Niet alle moslims starten Ramadan op dezelfde dag: deel imams wijkt af van Saudi-Arabië
Ook dit jaar begint Ramadan in Nederland niet overal op dezelfde dag. Waar het Saoedische Koninklijk Hof dinsdag bekendmaakte dat woensdag de eerste vastendag is, heeft een deel van de Nederlandse islamitische gemeenschap besloten donderdag te starten.
Nederland kent geen islamitische staatsautoriteit die officieel het begin van Ramadan vaststelt. Daardoor ligt de verantwoordelijkheid bij de islamitische gemeenschap zelf. Die gemeenschap is divers, niet alleen etnisch, maar ook in de manier waarop de islamitische rechtsleer wordt toegepast.
Ru’yah en hisaab
De verschillen komen voort uit twee benaderingen binnen de fiqh:
Ru’yah (visuele maanwaarneming): het begin van de maand wordt vastgesteld op basis van daadwerkelijke waarneming van de maansikkel. Landen als Saudi-Arabië en Marokko geven aan deze methode te volgen. Ook verschillende moskeeën in Nederland hanteren traditioneel deze benadering.
Hisaab (astronomische berekening): het begin van de maand wordt bepaald op basis van berekende zichtbaarheid en astronomische criteria. De Turkse gemeenschap volgt deze methode via het Turkse Diyanet en start daarom donderdag. Ook veel Surinaamse, Afghaanse, Pakistaanse en Molukse moskeeën beginnen donderdag met vasten.
Trendbreuk binnen ru’yah-kamp
Opvallend is dat dit jaar een verschuiving zichtbaar is binnen het deel van de gemeenschap dat ru’yah volgt. De Vereniging Imams Nederland (VIN) heeft dinsdag een gezamenlijke verklaring uitgebracht waarin wordt gesteld dat het astronomisch onmogelijk was om de maansikkel dinsdagavond waar te nemen.
VIN benadrukt dat zij vasthoudt aan ru’yah als methode, maar stelt dat onder de geldende astronomische omstandigheden geen geldige zichtwaarneming mogelijk kon zijn. Daarmee volgt zij het Saudische oordeel dit jaar niet, omdat men van mening is dat de vaststelling niet conform de voorwaarden van ru’yah tot stand kan zijn gekomen. Een dergelijke gezamenlijke en expliciete verklaring van Nederlandse imams, waarin het oordeel van Saudi-Arabië inhoudelijk ter discussie wordt gesteld, is niet eerder op deze manier naar buiten gebracht.
Een deel van de moskeeën die voorgaande jaren Saudi-Arabië volgden, heeft op basis van deze verklaring besloten dit jaar donderdag als eerste vastendag aan te houden. Tegelijkertijd kiezen andere moskeeën ervoor om ook dit jaar de aankondiging van Saudi-Arabië te volgen en starten zij woensdag, mede met het oog op het bewaren van eenheid binnen hun achterban en het voorkomen van verwarring.
Geen nieuwe fiqh-discussie, wel een nieuw moment
Dat Ramadan niet overal op dezelfde dag begint, is binnen de islamitische traditie niet nieuw. Verschillen in maansighting bestaan al eeuwen. Wat dit jaar bijzonder maakt, is de openlijke positionering van Nederlandse imams in het debat over maansighting en religieuze autoriteit.
Daardoor start Ramadan dit jaar verdeeld in Nederland, afhankelijk van de methodologische en religieuze lijn die een gemeenschap volgt.
