Jij betaalt, zij bombarderen: de lelijke kant van je favoriete merken

Interview met de initiatiefnemers van KiesZuiver.nl

“Commerciële activiteiten die bijdragen aan en profiteren van de vernietiging van onschuldige mensenlevens moeten stoppen.” Met die vlijmscherpe woorden waarschuwt Francesca Albanese, speciaal rapporteur van de VN, in haar nieuwste rapport ‘From Economy of Occupation to Economy of Genocide’. Het rapport legt bloot hoe bedrijven wereldwijd – ook in Nederland – bijdragen aan het Israëlische systeem van bezetting, apartheid en genocide in Gaza.

Nu we dagelijks geconfronteerd worden met de genocide op onze broeders en zusters in Gaza vragen velen van ons af wat zij kunnen doen om het leed daar te verminderen. We hebben de afgelopen periode gezien dat het boycotten van productien die gelieerd zijn aan de misdadigers effectief is. Maar hoe vergroten we onze impact? Hoe weet je welke bank, energieleverancier of telefoonfabrikant écht eerlijk en zuiver is? KiesZuiver.nl probeert hierin helderheid te scheppen. Dit onafhankelijke platform kent ethische scores toe aan vaste lasten en consumentengoederen – op basis van mensenrechten, duurzaamheid en governance. Daarbij baseren zij zich onder meer op onderzoeken zoals het VN-rapport van Albanese.

We spraken met de initiatiefnemers achter dit platform, dat consumenten wil helpen bewust en zuiver te kiezen.

1. Hoe is KiesZuiver ontstaan? Was er een moment dat jullie dachten: dit móet er komen?

Het is lastig om één specifiek moment aan te wijzen. Ook wij vroegen ons sinds 7 oktober af: wat kunnen wij doen om bij te dragen aan het stoppen van deze genocide? Vaak hoor je dan: “Dat is iets voor de internationale politiek” of “Je kunt alleen du’a doen.” Met KiesZuiver proberen we een bijdrage te leveren die onderdeel kan zijn van het antwoord op die vraag. Ons platform richt zich overigens niet alleen op Gaza, maar op álle vormen van onrecht waarbij bedrijven betrokken zijn.

2. Wat willen jullie bereiken met KiesZuiver? Is het vooral gericht op consumenten of willen jullie ook bedrijven en beleidsmakers aanspreken?

Primair richten we ons op consumenten. Maar als consumenten hun gedrag veranderen, móeten bedrijven wel volgen. Je kunt de relatie tussen consument en bedrijf vergelijken met die tussen burger en overheid. Het verschil hierbij is dat je in tegenstelling tot de politiek elke dag stemt met je portemonnee. Als consumenten hun geld anders gaan uitgeven, moeten bedrijven wel andere keuzes gaan maken.

3. Wat voor organisatie zijn jullie eigenlijk? Hoe blijft het platform onafhankelijk en toekomstbestendig?

Kieszuiver.nl is een bedrijf met een maatschappelijk doel. We hadden ook voor een non-profitstructuur kunnen kiezen, maar we zien om ons heen dat voor een duurzame organisatie met maximale impact een verdienmodel belangrijk is zodat er meer tijd voor de organisatie vrijgemaakt kan worden en het product van hogere kwaliteit is. Overigens is KiesZuiver (nog) niet winstgevend.

4. Is zuiver kiezen niet iets voor mensen met veel geld? Wat als ik gewoon voor het goedkoopste wil gaan?

Het is een misvatting dat het kiezen voor ethische producten duurder zou moeten zijn. Je kunt zelfs beredeneren dat het tegendeel waar is. Door alleen ethische producten te kopen, koop je naar verwachting minder. Bovendien zien we vaak dat juist grote “A-merken” onethische keuzes maken. Denk bijvoorbeeld aan Coca Cola, Shell en Microsoft.

6. Zijn er producten of diensten die veel moslims gebruiken, maar eigenlijk niet zuiver zijn?

De drie Nederlandse grootbanken ING, ABN Amro en de Rabobank worden in gezaghebbende rapporten allemaal genoemd als instellingen die financieel bijdragen aan de illegale bezetting van Palestina. Nog altijd hebben veel moslims hier een bankrekening. Men denkt dat het moeilijk is om over te stappen. Maar door gebruik te maken van de gratis overstapservice die banken aanbieden valt dat enorm mee.

7. Kun je een concreet voorbeeld geven van een moreel problematisch product, en een goed alternatief?

Booking.com is een voorbeeld van een bedrijf dat accommodaties verhuurt op illegaal bezet Palestijns grondgebied. Een ethisch alternatief is Trip.com. Een positief voorbeeld is Ben & Jerry’s: zij hebben hun verkoop in bezette gebieden gestaakt en spreken zich publiekelijk uit voor Palestijnse rechten.

8. Waarop baseren jullie de informatie op KiesZuiver.nl?

Wij baseren ons op verschillende nationale en internationale rapporten en onderzoeken. Voorbeelden zijn:

• Het rapport: Don’t buy into occupation over bedrijven die financieel bijdragen aan de illegale Israëlische nederzettingeneconomie (link).
• De Internationale Know the Chain benchmark die onder andere onderzoek doen naar dwangarbeid in leveranciersketens (link).
• De nationale Eerlijke Geldwijzer die onderzoekt of het geld van o.a. banken en pensioenen niet naar bedrijven gaat die bijdragen aan mensenrechtenschendingen of milieuschade (link).

We zijn transparant over onze bronnen en voegen voortdurend nieuwe inzichten toe. Feedback van gebruikers is welkom.

9. Wat kan iemand vandaag al doen om zuiverder te kiezen?

Begin bij je vaste lasten. Controleer op KiesZuiver.nl hoe jouw bank, verzekering of energieleverancier scoort en stap over waar nodig. Met één handeling kun je structureel minder geld overmaken naar bedrijven die bijdragen aan onrecht.

10. Hoe reageren bedrijven op jullie initiatief?

Bij een eerder initiatief zijn we uitgenodigd door een Nederlandse grootbank voor een gesprek. KiesZuiver bestaat nog maar een maand, maar we hebben in de eerste twee weken al meer dan duizend unieke bezoekers gehad. We hopen dit bereik snel te vergroten.

11. Is dit niet een druppel op de gloeiende plaat? Wat als mensen denken: “Wat ik doe maakt toch geen verschil”?

Sinds 7 oktober hebben we juist gezien dat consumentengedrag wél verschil maakt. Denk aan de teruglopende cijfers van McDonald’s of Starbucks. Bedrijven reageren wanneer hun inkomsten geraakt worden. Bovendien: zuiver kiezen is niet alleen een strategische daad, maar ook een morele en religieuze verantwoordelijkheid.

12. Hoe kunnen mensen bijdragen aan KiesZuiver?

Volg ons op sociale media, deel onze berichten en nodig anderen uit om bewust te kiezen. Wie zich als vrijwilliger, ambassadeur of investeerder wil inzetten, kan via ons contactformulier op de website contact opnemen.

13. Waar hopen jullie dat KiesZuiver over vijf jaar staat?

We hopen dat KiesZuiver dan een gevestigde naam is – net zoals Independer dat nu is op het gebied van verzekeringen. Dat mensen bij elke overstap of aankoop denken: “Wat zegt KiesZuiver hierover?”

14. Tot slot: wat is jullie oproep aan moslims in Nederland?

We hebben als gemeenschap de morele verantwoordelijkheid om het goede voorbeeld te geven. Onze keuze voor zuivere producten en diensten is een daad van solidariteit en een stap richting gerechtigheid. Help ons deze beweging te laten groeien: stap over en roep anderen op hetzelfde te doen.